“Uit het rijke repertoire van de 31e editie van het Festival voor Poppenkunst in Bielsko-Biała hebben we de voorstelling Blind van Duda Paiva, een uit Brazilië afkomstige kunstenaar, gekozen. De voorstelling werd op 16 mei in Banialuka opgevoerd. Het was een van die voorstellingen die een vreemde ontroering bij de toeschouwer achterlaten. Niet alles is meteen te benoemen, maar het is moeilijk om onverschillig langs deze voorstelling te lopen. Temeer omdat Paiva het publiek niet uitsluitend in de rol van toeschouwers liet – hij haalde het op het podium en zorgde ervoor dat een deel van de toeschouwers onderdeel van de voorstelling werd.
Een persoonlijk verhaal zonder pathos
Paiva vertelt hier over zijn eigen jeugd en een ernstige ziekte. Over pijn, blaren op het lichaam en tijdelijk verlies van het gezichtsvermogen. Maar hij maakt er geen autobiografische bekentenis of therapeutische biecht van. Blind werkt eerder als een droom of een reeks beelden uit het geheugen. Soms vreemd, soms grappig, soms zelfs verontrustend.
Waar houdt de mens op en begint de pop?
Het meest indrukwekkend is de manier waarop Paiva met poppen werkt. Het zijn geen klassieke theatervormen. De zachte, schuimrubberen figuren lijken soms op delen van zijn eigen lichaam – iets tussen organisme en fantasie in. Ze versmelten met de acteur, vervormen zich, leven op hun eigen ritme. Op een gegeven moment is het moeilijk om de mens nog van de pop te onderscheiden, en dat is waarschijnlijk precies de bedoeling.
Licht, geluid en grotesk
In Blind is er vrijwel geen klassieke vertelling. Je volgt het verhaal niet stap voor stap. Je wordt eerder meegevoerd in de sfeer van de voorstelling – opgebouwd door beweging, licht, geluid en muziek geïnspireerd door de traditie van de Afro-Braziliaanse Yoruba-gemeenschap. Paiva weet ook te verrassen met humor. Wanneer de voorstelling te zwaar begint te worden, duikt er plotseling iets grotesks of een absurd gebaar op dat de spanning verlicht.
Ziekte, afwijzing en het terugvinden van jezelf
Blind raakt thema’s aan die heel gemakkelijk overdreven kunnen worden: ziekte, uitsluiting, handicap of eenzaamheid. Toch probeert Paiva niet met alle macht te ontroeren. Hij moraliseert niet. Hij bouwt geen monument voor zijn eigen lijden. Hij laat eerder zien hoe het lichaam herinneringen bewaart en hoe die via beweging en beeld verteld kunnen worden.
Poppentheater, niet alleen voor kinderen
Blind laat zien dat poppentheater al lang niet meer alleen voor kinderen is. Het is een voorstelling voor volwassenen, krachtig in beeld en emotie. In Banialuka keek het publiek er zeer geconcentreerd naar – zonder nerveus gelach, zonder onnodig geroezemoes. Je kon zien dat dit theater werkt
Een voorstelling die je bijblijft
Blind is geen gemakkelijke voorstelling. Er is niet één interpretatie mogelijk en het zal waarschijnlijk niet bij iedereen in de smaak vallen. Maar je kunt moeilijk ontkennen dat het een oprechte voorstelling is met een buitengewone theatrale verbeeldingskracht. Paiva heeft iets heel persoonlijks gecreëerd, dat tegelijkertijd openstaat voor de toeschouwer. Zonder pathos en zonder te doen alsof theater alles moet uitleggen.”
Auteur: Agata Rucińska